برجام در جاده لغو تحریم‌ها، حسن فتحی

ایران و گروه 1+5 دو ماه سخت را از روز تصویب تا روز اجرای برجام در وین آغاز کردند که به گفته مقامات وزارت امور خارجه برای آماده‌سازی کشور در راستای اجرایی‌شدن برجام از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این راستا نشست مشترک ایران با گروه 1+5 در 2 ماه آینده خبرساز خواهد بود؛ به این دلیل که در این مدت سازمان انرژی اتمی ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باید در تعامل با یکدیگر، اجرایی‌شدن برجام را از سوی ایران تائید کنند تا در روز اجرا زمینه مناسب برای حرکت در مسیر لغو تحریم‌ها آغاز شود.

از روزی که وین شاهد امضای توافق بود مشخص شد که اجرایی‌شدن آن از مسیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گذرد و با تائید این نهاد بین‌المللی است که می‌توان محدودیت‌ها را برطرف کرده و راه را برای تعامل هموار کرد.

ایران و 6 کشور قدرتمند جهانی طی مذاکراتی که چندین ماه به طول انجامید، تعهداتی را پذیرفته و ناگزیر به برداشتن گام‌هایی شدند تا زمینه را برای اجرایی‌شدن برجام آماده سازند.

در این شرایط آنهایی که مایل به بازگشت آرامش به اقتصاد و سیاست نبوده و از تنش و مساله‌سازی جانبداری کرده و به قولی دلال تحریم بودند، باز هم آرام ننشسته و در صدد القای این مساله برآمده‌اند که برجام نه‌تنها راهگشا نیست، بلکه تعهدآور بوده و می‌تواند مشکل‌آفرین باشد. این گروه یا معنا و مفهوم مذاکره و تعامل را نمی‌فهمند و یا اینکه با وارونه جلوه‌دادن واقعیت‌ها در تلاش هستند تلاش‌ها و کوشش تمامی دست‌اندرکاران را بی‌ارزش جلوه دهند.

ایران برای غلبه بر مشکلات به وجود آمده از پرگویی‌ها و بی‌درایتی‌ها، راه گفت‌وگو را پیش گرفته و در عمل هم نشان داده که به تعهداتی که طی مذاکرات پذیرفته، پایبند بوده و مایل به اجرای آنهاست. امروزه زمان اجرای تعهدات از سوی دو طرف توافق است که ناظر آن آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است، زیرا اعتمادسازی از مسیر این آژانس می‌گذرد و باید به تائید این نهاد برسد.

ایران و گروه 1+5 در عمل نشان دادند که دیپلماسی، برتر و قابل اعتمادتر از هر نوع برخورد دیگر بوده و از این طریق بهتر و آسان‌تر می‌توان به مقصد رسید. آنهایی که بر طبل جنگ و درگیری می‌کوبند، یا واقعیت‌ها را درک نمی‌کنند و یا اینکه از آشفته‌شدن اوضاع بهره‌مند شده و منافعشان تضمین می‌شود.

این واقعیتی انکارناپذیر است که در دو ماه آینده نیاز به همدلی و همراهی بین دولت و ملت، بیش از پیش راهگشا و ضروری است تا روز تصویب با موفقیت به روز اجرا متصل شده و ایران، عصر جدید بدون تحریم را باقدرت آغاز کند.

تبعات کاهش نرخ سود بانکی، افشین کرمی

اخیراً مدیرعامل بانک ملی گفته است: اکنون 9 هزار میلیارد تومان کالا در انبارها انباشته شده و برای به حرکت درآوردن این میزان انباشت کالا دولت باید نرخ تسهیلات و سپرده‌های بانکی را کاهش دهد و مردم را برای خرید و بهبود تولید تشویق کند.

در حال حاضر، دیدگاه‌های متضادی در خصوص مساله نرخ سود بانکی و چگونگی اصلاح وضعیت آن وجود دارد که در دو طیف کلی حامیان هماهنگ‌سازی نرخ سود بانکی با تورم و حامیان پایین بودن نرخ سود بانکی به نفع تولید، قابل‌دسته‌بندی است. طیف نخست افزایش نرخ سود بانکی را قابل ‌توصیه می‌دانند و طیف دوم، کاهش نرخ سود بانکی را ضروری می‌دانند. این در حالی است که به اعتقاد گروه نخست، پایین نگاه داشتن نرخ سود بانکی برای کمک به تولید در سال‌های گذشته یکی از عوامل افزایش تورم بوده و پیامدهای آن، به تشدید رکود اقتصادی کشور نیز کمک کرده است. با وجود این، در بین طیف نخست نیز در خصوص مکانیزم هماهنگ‌سازی نرخ سود بانکی با تورم، توافق کافی وجود ندارد. گروهی بر شناورسازی نرخ سود و دخالت غیرمستقیم بانک مرکزی در تعیین میزان آن، مشابه مکانیزم‌های رایج در کشورهای دیگر تاکید دارند، گروهی دیگر معتقدند در تعیین نرخ سود بانکی نباید نرخ تورم گذشته را مورد توجه قرار داد و تورم انتظاری باید عامل تعیین‌کننده باشد. یک دیدگاه نیز در قانون فعلی برنامه پنجم توسعه وجود دارد که می‌گوید نرخ سود بانکی، باید معادل با میانگین نرخ تورم کنونی و نرخ تورم انتظاری تعیین شود.

اما تاکنون مهم‌ترین دلیل تصمیمات ناگهانی شورای پول و اعتبار برای کاهش نرخ سود بانکی کمک به بازار سرمایه اعلام شده است. در واقع، در روزهای ریزش شاخص کل بورس، افزایش نرخ سود بانکی یکی از دلایلی بود که اکثر کارشناسان نسبت به آن اتفاق‌نظر داشتند و حالا شورای پول و اعتبار بر آن است تا نرخ سود بانک‌ها را کاهش دهد. راهی امتحان شده در دولت نهم و دهم که در واقع راهکار مناسبی نبود و همه کارشناسان اقتصادی نسبت به آن اعتراض داشتند و حالا معلوم نیست دولت یازدهم چرا آن را دوباره تکرار می‌کند. اما دولت تدبیر و امید بایستی توجه داشته باشد که در هشت سال گذشته دو تجربه مشهود پیش روی اقتصاد ایران است. در سال‌های 85 و 90 نرخ سود بدون توجه به وضعیت نرخ تورم کاهش یافت. در تجربه اول بازار مسکن دچار جهش قیمتی شد و در تجربه دوم نیز بازار ارز با تلاطم روبه‌رو شد و نظام یکسان ارزی از دست رفت. بنابراین کاهش نرخ سود بانکی می‌تواند تبعاتی همانند تجربه‌های قبلی داشته باشد. به بیان دیگر، کاهش دستوری نرخ سود بر رونق در شرایط تورمی بی‌اثر است؛ زیرا چنین رفتاری موجب می‌شود که این نرخ‌ها در داخل نظام بانکی به‌طور متوسط از مقدار آن در خارج از نظام بانکی بسیار کمتر شود. در چنین فضایی امکان انحراف تسهیلات به سمت فعالیت‌های سوداگرانه وجود دارد که نتیجه آن قطعا کاهش کالا در انبارها نخواهد بود.

برجام اجرایی شد، حسن فتحی

همانگونه که اعلام شده بود 90 روز پس از تصویب قطعنامه 2231 در شورای امنیت سازمان ملل متحد، برجام اجرایی شده و با بیانیه مشترک ظریف- موگرینی گام اصلی برای عملی‌شدن این توافق برداشته شد؛ به این ترتیب تلاش‌های مستمر 2 سال گذشته سرداران دیپلماسی به نتیجه رسیده و وارد مرحله عملی گردید. در همین رابطه امروز اولین نشست کمیسیون مشترک برجام با حضور نمایندگان ایران و گروه 1+5 در وین برگزار می‌شود که از اهمیت بسیاری برخوردار است.

تائید شورای اروپا همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همراه با نظرات مثبت ایران و آمریکا بر این واقعیت صحه گذاشت که آنچه در وین حاصل شده با توجه به شرایط سیاسی و خواست طرفین، جامع و راهگشا بوده و می‌تواند زمینه‌ساز تعامل ایران با جهانیان شود.

ایران بیش از یک دهه با جامعه جهانی بر سر برنامه هسته‌ای خود در کشمکش بوده و در این مدت خصوصا در زمان دولت‌های نهم و دهم متاسفانه سیاستی پیش گرفته شد که چندان برای ایران مفید و راهگشا نبود. تحریم‌هایی که امروزه برای رفع و برچیده‌شدنشان تلاش می‌شود در همان زمان از سوی شورای امنیت سازمان ملل و دیگر سازمان‌ها و نهاد‌ها علیه ایران اعمال شدند که زمانی کاغذپاره نامیده می‌شد، اما در عمل مشاهده شد که نه‌تنها کاغذپاره نیستند، بلکه بسیار مضر بوده و لطمات اساسی به کشور وارد می‌آوردند.

از امروز قرار است در پی توافق‌های صورت‌گرفته، تحریم‌های اعمال‌شده در ارتباط با برنامه هسته‌ای برطرف شده و زمینه مساعدی برای تعامل و همراهی ایران و جهانیان، خصوصا 6 قدرت برتر جهان فراهم گردد. اگرچه باید گام‌های دیگری در این راستا برداشته شود، اما به نظر نمی‌رسد اجرای برجام با مشکل و مانعی مواجه شده و مساله‌ساز شود.

نشست مشترک ایران و گروه 1+5 که قرار است از امروز در وین برگزار شود، در حقیقت برای هماهنگی بیشتر میان کشورهای امضاکننده برجام بوده و قادر است نقش تعیین‌کننده‌ای در زمینه ابهام‌زدایی ایفا کند، ولی با توجه به تائید‌هایی که صورت گرفته، به نظر نمی‌رسد اجرای برجام با مانع و مشکلی  مواجه شود.

ایران از این پس قادر خواهد بود به صورت عملی در جاده تعامل و همراهی با جهانیان حرکت کرده و فصل جدیدی در روابط با کشورها آغاز کند که برای تمامی طرف‌ها سودمند باشد. تجربه نشان داده که تقابل و چالش بی‌حاصل نه‌تنها مثبت و راهگشا نیست، بلکه می‌تواند مشکل‌ساز بوده و زمینه را برای افراطیونی که هیچ علاقه و تمایلی به حفظ منافع ملی و اقتدار سیاسی و اقتصادی ایران ندارند، هموار سازد.

حرکت برای تغییر روند اقتصاد ، حسن فتحی

حرکت برای تغییر روند اقتصاد

حسن فتحی

با ارائه بسته خروج از رکود، حرکت دولت برای تغییر روند اقتصاد آغاز شده و قرار است شرایط به گونه‌ای تغییر کند که اقتصاد کشور به‌روز شده و با وضعیت دوران پس از تحریم‌ها و توافق وین منطبق شود.

روزی که نامه 4 وزیر خطاب به رئیس‌جمهور انتشار یافت، آنهایی که همواره سنگ اختلاف در دولت را به سینه می‌زنند از فروپاشی دولت و نارضایتی در آن خبر دادند، ولی امروزه مشخص شده که همان مسائل و بیان واقعیت‌ها چراغ راه دست‌اندرکاران اقتصادی شده تا برای خروج کشور از رکود و هماهنگ‌سازی اقتصاد با شرایط جدید، برنامه‌ریزی کنند، زیرا استمرار رکود می‌تواند به بحران منجر شده و تلاش‌های دولت در مهار تورم و به حرکت درآوردن اقتصاد را به شکست بکشاند.

تغییر در روند اقتصاد با هدف مهار تورم و متحول کردن اقتصاد با شعار و ادامه وضعیت ناگوار پیشین نه‌تنها امکان‌پذیر نیست، بلکه جامعه را بیش از پیش به بن‌بست سوق خواهد داد؛ به همین دلیل رونق تولید و صادرات همراه با تحریک هدفمند تقاضا قادر است رشد اقتصادی را به ارمغان آورده و جامعه را متحول سازد.

بارها اعلام شده که ایران با اجرایی‌شدن برجام، در مسیری قرار می‌گیرد که نیاز به تجدیدنظر در سیاست‌ها و برنامه‌هایش دارد؛ به همین دلیل مشخص بود که دولت برای این مقطع برنامه‌ریزی کرده و نقشه راه ارائه خواهد کرد؛ نقشه راهی که در قالب بسته اقتصادی ارائه شده و قادر است تحرک را به اقتصاد بازگرداند.

این واقعیت را باید پذیرفت که ایران از تحریم‌هایی که بخشی از آنها به دلیل پرگویی‌ها و حاشیه‌سازی‌های بی‌دلیل تحمیل شدند، لطمات بسیاری دیده و اگر عقلانیت جای دشمن‌تراشی را نمی‌گرفت، با مشکلات و مسائلی مواجه می‌شد که رهایی از آنها امکان‌پذیر نبود. روزی که دولت جدید سکان امور کشور را در دست گرفت وعده تحول و رونق اقتصادی داد، به همین دلیل انتظار می‌رفت به وعده خود جامه عمل بپوشاند، ولی آنچه در این مدت سد راه گردیده بود تحریم‌ها و دلالان تحریم بودند که دست و پای اقتصاد را بسته و مانع حرکت آن در جاده عقلانیت بودند. لذا اجرایی‌شدن برجام و لغو تحریم‌ها این فرصت را در اختیار اقتصاد و دولت و ملت قرار داد تا با ساماندهی و اصلاح وضعیت اقتصادی، حرکت در راه رونق اقتصادی و تولید و صادرات را آغاز کرده و جامعه را به سوی رهایی از بحرانی که در کمین است سوق دهند.

ولی آنچه در این شرایط ضروری است تاکید بر این مساله است که خروج از رکود و اجرایی‌شدن بسته اقتصادی زمانی می‌تواند کارآمد و مفید واقع شود که با حمایت عملی مردم مواجه شده و آنها نیز صادقانه قدم در مسیر تغییر روند اقتصادی بگذارند. احیای روحیه تولیدمحور و تجدیدنظر در سیاست‌های صادراتی می‌تواند اقتصاد را متحول کرده و رکود را به تحرک و پویایی تبدیل کند.

برجام در جاده اجرا، حسن فتحی

انتظار‌ها به پایان رسیده و ماراتن برجام پس از کشمکش‌های بسیار به تائید مجلس رسید تا راه برای اجرای آن هموار شود.

اگرچه از قبل مشخص بود که برخلاف هیاهوها و جوسازی‌هایی که در داخل و خارج از مجلس علیه برجام به راه افتاده بود این توافقنامه به تائید نمایندگان خواهد رسید اما روندی که مخالفان با کمک رسانه‌ها و تریبون‌های مختلف در پیش گرفته بودند، این ذهنیت را برای همان گروه اندک و حامیانشان به وجود آورده بود که قادرند در مقابل خواسته دولت و ملت ایستادگی کرده و سدی در مقابل اجرای برجام به وجود بیاورند.

تائید و تصویب جزئیات «اقدام متناسب متقابل دولت ایران در اجرای برجام» در حقیقت به منزله صدور جواز برای عملی شدن توافق‌هایی است که در وین حاصل شد. به همین دلیل با مهیا شدن زمینه اجرایی شدن،تغییر شرایط آغاز گردیده و سکون و سکوت باید جای خود را به تلاش و تعامل بدهد. در این رابطه، این گفته خانم موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی حائز اهمیت است که «به روز رسمی تصویب برجام نزدیک می‌شویم.»

 پس از وضعیتی که جمهوریخواهان در کنگره آمریکا به وجود آورده بودند و در پی آن تلاش‌های نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل و دلواپس‌نمایان داخلی که سعی داشتند با بزرگنمایی، خود را تاثیرگذار و مهم جلوه دهند، مشخص شد که آنها کف روی آب هستند که نمی‌توانند برخلاف جریانی که مورد تائید دولت و ملت است، حرکت کنند. هیاهوهای آنها بیش از اینکه به نفع خودشان و جامعه باشد ماهیت و چهره کسانی را آشکار ساخت که برای پیشبرد اهداف خود حاضر به دست زدن به هر اقدامی بودند که نمونه‌های آن را در جلسه قبلی مجلس شاهد بودیم.

به این ترتیب اقدامات یا در حقیقت کارشکنی‌های داخلی و خارجی برای متوقف کردن روند اجرایی شدن برجام ناکام ماند، اما نباید تصور شود که آنها برای همیشه به سوراخ‌های خود خزیده و بر سر عقل آمده‌اند، بلکه از همان زمانی که مجلس با آرای مثبت نمایندگان طرح مزبور را تائید کرد، جوسازی‌ها با اهداف و شیوه‌های جدید آغاز شده و از طریق رسانه‌های هم‌سو شدت گرفت.

این واقعیت را باید پذیرفت آنهایی که منافع خود را در خطر دیده یا از دست رفته می‌دانند، از هیچ کوششی برای کارشکنی و مساله‌سازی فروگذار نکرده و آرام نخواهند نشست، زیرا با وجود اینکه رئیس‌جمهور اعلام کرده که کاسبان تحریم نگران کسادی‌شان نباشند، ولی باید اعتراف کرد که در ایران جدید نمی‌توان با اصالت دادن به رانت‌خواری و بی‌قانونی، منافعی کسب کرد که فقط به نفع عده قلیلی باشد که هیچ تعلق‌خاطری به ایران و ایرانی نداشته و فقط در فکر حفظ منافع باندی و گروهی و پشت‌پا زدن به ملت و دولت هستند.